Rejissor Ərdəm Tepəqöz Episode Magazine jurnalına verdiyi müsahibədə Prime Video platformasının yeni layihəsi — «Yay evi» serialına həsr olunmuşdur. Müsahibə jurnalist Bircu Asena Şahin Gencoğlu ilə iyun buraxılışında işıq üzü gördü və sehrli realizm janrında çəkilən filmin əsas müəllif qərarlarını əhatə etdi.
Tepəqözün sözlərinə görə, rejissorluğa razılıq verməsinin səbəbi klassik vaxt səyahəti sxemindən deyil, unikal dramaturji tapıntıdan — qəhrəmanə Səlinin 1996-cı il yayına gedib çıxması və öz anasının yaşıdına çevrilməsindən ibarətdir. Bu addım ailə əlaqələrinə nəsillərarası baxış imkanı verdi — qız birdən anasını avtoritet fiqur kimi deyil, öz arzuları və qorxuları olan canlı bir qız kimi görməyə başladı. Rejissorun sözlərinə görə, «yay kinosu» atmosferinə qərq olmaq onun üçün güclü yaradıcılıq stimulu olmuşdur.
Yaradıcı heyət vaxtı elmi-fantastik yanaşmadan consciously imtina etmişdir. «Yay evi»də vaxt səyahəti texniki bir alət deyil, metaforadır: qəhrəmanə anasını müxtəlif illərdən tanımaq imkanı verən düşüncə təcrübəsi. Səlinin 90-cı illəri şəxsən yaşamamışdır — o, onları yalnız hekayələrdən bilir. Buna görə də 1996-cı il onun üçün yad, lakin eyni zamanda doğma bir ölkə kimi qəbul olunur. Bu hiss — təəccüb və tanıma qarışığı — süjetin əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilir. Hədəf tarixə müdaxilə etmək deyil, ona baxışımızı dəyişdirməkdir.
Dövrün vizual kodu nostaljiyadan istifadə etmədən qurulmuşdur. Yaradıcı komanda keçmişə tərəf baxmaq deyil, qəhrəmanla birlikdə «orada yaşamalı» idi. 90-cı illərdə qəsəbədə böyümüş Tepəqöz qeyd edir ki, həmin dövr həyat dolğunluğu, rəqəmsal səs-küyün olmaması və anları «tamamilə yaşamaq» imkanı ilə fərqlənirdi. Musiqi, kostyumlar, analoq detalları qəhrəmanın soyuq və uzaq müasir həyatından fərqlənən sıx mühit yaradır. Bu dissonans filmin əsas emosional hərəkətverici qüvvələrindən biridir.
Serialın finalı dəyişmiş reallığın açıq sübutlarından məhrumdur. Ana çox az yumşalır, tamaşaçı onun konservatoriyada təhsil aldığını öyrənir — halbuki əvvəlki xronologiyada bunun heç bir izi yox idi. Rejissorun sözlərinə görə, sağalma hekayədə möcüzədə deyil, baxışın dəyişməsindədir. Kəsilən nəsillərin şanslarını qəbul etmək, unudulmuş impulsları bərpa etmək — bütün bunlar keçmişi faktlardan daha real şəkildə dəyişdirir. «Baxışımızı dəyişdikdə, hər şeyi dəyişirik», — Tepəqöz belə nəticəyə gəlir.
Aktyor heyəti ilə işləmək xüsusi diqqət tələb edirdi. Selma Ergeç və Derya Pınar Ak müxtəlif dövrlərdə ananı canlandıran aktrisalar qəhrəmanın jestləri, intonasiyaları və «ruhani teksturası» vasitəsilə görünməz əlaqə yaratdılar. Onur Seyyit Yaran və Çağdaş Onur Öztürk isə atanı canlandıran aktyorlar qəhrəmanın taleyindəki ikili qırılmanı ifadə etməyə nail oldular. Rejissorun qeyd etdiyi kimi, onlar sadəcə «gənc» və ya «yetişkin» versiyanı deyil, eyni ruhun fərqli mövsümlərini təcəssüm etdirirlər.
Filmdə emosional memarlığın xüsusi rolunu Mina Demirtaşın obrazı oynayır — onun qəhrəmanı nəsil sirrlərini saxlayan «Pandora qutusuna» çevrilir. Nəhira Erdoğan isə bütün aktyor heyətinin əsasını təşkil edən dərinlik və daxili gücü gətirir. Tepəqözün sözlərinə görə, aktyorların hekayəyə olan tam inamı ekranda onun səmimiyyətinin əsas təminatçısıdır.
