Музей невинности: мүнөздүү сүйүүгө айланган сүйүү жана шаар эстеликке айланганда

Китептин экранга чыгуусу улам чоң коркунуч. Анын ичиндеги «Музей невинности» деген чыгарма өзүнүн терең таасири менен адабий жана маданий эстеликтерге өзгөчө таасир тийгизген. Менин биринчи жолу Орхан Памуктун романы менен таанышканымда, Кемалдын мүнөзү менен таң калганымды эсимде. Эсинде калган бир убакытта анын эгоизминен улам китепти бүт бөлмөгө ыргытканымды жана бир убакытка ага карап турбай калганымды. Кийин кызыгуусум жеңип чыгып, кайрадан окуй баштаганымды. Анткени Кемалды таң калдырса да, ал өзүнүн оюн токтотуп берүүчү адам эмес эле. Роман жарык көргөндө, ал жөн гана сүйүү тарыхы эмес; ал класстарга, каалоолорго, эстеликтерге, уялчаактыкка жана ээлик кылууга негизделген Түркиянын панорамасын сүрөттөгөн. Ал Стамбулду жайгашкан жери катары эмес, эстеликтин өзүнчө түрү катары көрсөткөн.

Нетфликс Адаптация бул эстеликти визуалдык архивге айландырат. Кемаль Селахаттин Пашали Фюсун Эйлюль Лизе Кандемир аны жандандырат. Режиссёрлук кызматында Зейнеп Гүнай турган. Көрүнүп жаткан нерсе – бул жөн гана адаптация эмес; класстык, доордун жана сүйүүнүн караңгы жагын ачыкча көрсөтүүчү визуалдык баяндоо.

Жаңылытуусуз эң башкысы: бул сериал сүйүүнү даңктабайт. Ал аны ачып көрсөтөт.

Кемаль Басмажы: Сүйүүдө ээлик кылуу сезими

Кемалдын мүнөзү романды окугандардын баарына талаш-тартыш туудурган. Кээ бирөө аны ошол учурда чыдагыс деп да эсептеши мүмкүн. Анын эгоизми, өзүн-өзү сүйүүсү жана ээлик кылууга умтулуусу «сүйүү» катары көрсөтүлүп, окуунун таасирдүү таасирин калтырган.

Бул бузулуу сериалда даана байкалат. Селахаттин Пашали Кемалды романтикалык баатыр катары сүрөттөбөйт; өзүнүн артыкчылыктарына көнүккөн жана өзүнүн сезимдерин чоңойтуп көрсөтүүгө жакын адам катары сүрөттөйт, бирок башка адамды тең көрбөйт. Кемал өзүн сүйгөнүн айтат, бирок чындыгында ал өзүнүн сезимдеринин драмалуу чоңдугун сүйөт.

Анын сүйүүсү өнүкпөйт. Ал тоңот. Ал жашынат. Ал объектке айланат.

Кемалдагы эң коркунучтуу нерсе – ал баарын өзүнүн «нерселер тизмесине» айландырат. Фюсунду субъект катары эмес, эстелик объекти катары көрсөтүү. Ал өзүнүн албай турганын сактайт жана сактап турганын кубаттайт.

Атасынын образы бул жерде маанилүү. Эрджан Кесал жана Бүлент Эмин Ярар ойногон эркектердин образы ошол доордогу артыкчылыкка ээ эркек профилин чагылдырат. Күлкүлүү, эмоционалдык жактан алыс, бирок коомдук жактан күчтүү. Кемалдын өз атасынын жолун жолдогондугун түшүнүүгө болот. Ал өзүнүн ырахаттарынын артынан бүтүндөй бир нәрсени кыйратканга да жөндөмдүү.

Көрүү учурунда бир эле учурда каарданып жана кызыгуусуңуздун артуусуна да болот. Анткени Кемал өзүнүн өзүн сүйүүчү харизмасын көрсөтөт. Бул харизма белгилүү.

Фюсун: тынычтыктагы туруктуу аң-сезимсиздик

«Фюсун» Эйлюль Лизе Кандемирдин образы пассивдүү курмандык эмес. Камера көп учурда анын жүзүнө барат, анткени тарых анын көз карашы аркылуу жазылган. Анын тыныштыгы – бул бош жоктук эмес; аң-сезимдүү чегинүү.

Фюсундун үй-бүлөсү өзгөчө Гүлчин Күлтүр Шахиндин ойногон энесинин образы менен күчтүү кошумчага ээ. Ал төмөнкү класстын энесинин образы, үмүт жана коркунучту өзүндө алып жүрөт. Ал кызынын чоңоюшун каалайт, бирок анын баасын сезет.

Оя Унустаси Кемалдын күйөөсүнүн образын чагылдырат – ошол доордогу жогорку класстын жүзү. Ажардуу, башкаруучу, класска коопсуздук берүүчү. Анын болушу Фюсундун мээримдүүлүгүн даана көрсөтөт.

Тильбе Саранын сууга окшогон сызыктарынын жумшактыгы жана Онур Юнсалдын табигый болушу сериалдын ансамбль күчүн арттырат. Бул дүйнө атайын түзүлгөн. Эч бир катышуучу кездейсоо эмес. Мисалы, Неслихан Арсландын көрүнүшү кыска, бирок өтө таасирдүү.

70-жылдардагы Стамбул: Нишанташынын жоголгон ажарлуулугу

Сериал 70-жылдардагы Стамбулдун тарыхын гана костюмдар жана декорациялар аркылуу эмес; ал мүнөздөр аркылуу да чагылдырат. Нишанташы батыштанданганга умтулуунун көрүнүшү. Кристалл люстралар, оор перделер, ажардуу кечки тамактар…

Бул баардыгы класстык белгилер.

Зейнеп Гүнайдын ажайып орнотулган чөйрөсүндө стерилдүү ностальгия жок. Жогорку класстын тартипке салынган мейкиндиктери менен Фюсундун дүйнөсүнүн ортосундагы айырмачылыктар гана экономикалык эмес; психологиялык. Шаар фон эмес; мүнөз.

Көрүү учурунда: «Менин сулуу шаарым, анын ажарын бүгүнкү күнгө чейин сактап калсаңыз деп тилерим» дегиңиз келет.

Главаларга киришүүдө көркөм чыгарманы кошуу: Эстелик китеби

Сериалдагы өзгөчө айырмачылыктардын бири – ар бир эпизоддун башталышында өзүнчө коюлган көркөм киришүүлөр. Бул главалар жөн гана «үйрөтүүчү маалымат» эмес; эстелик жасоо практикасы.

Кээде кадрга буюм кирет. Көйнөк, бышкан темеки, зер буюм… Андан соң бул нерсенин тарых менен байланышын кыскача баяндоо, музейдин этикети сыяктуу. Бул жазуулар романдагы музей идеясын визуалдаштырат.

Бул жерде Зейнеп Гүнай классикалык телеберүүнүн сценарийин бузат. Главанын башталышы драмалуу эмес; архивдик. Ал көрүүчүлөргө: «Сиз тарыхты көрөсүз» дегенди айтпайт. «Сиз эстеликтерге батып калатсыз», – дейт.

Бул киришүүлөр Кемалдын мажбурланган эскерип жүрүүсүнүн визуалдык эквиваленти. Эскерип жүрүү түз эмес. Бөлүкчөлүү. Объекттер аркылуу орнотулган аң-сезим агымы.

Бул тандоо сериалды жөн гана тарыхый мелодрамага айландырбайт; эстетикалык жактан ал аны өзгөчө батыштык орунга алып чыгат.

«Эгер мен сени өзүмгө кошсам» деген сюжет культтук боло алат

Necoнун «Сени Мена Катсам» деген башкы ыры сериалдын ачылган көчө көрүнүшүн бүтүрөт. Ал эми бул көрүнүштөрдүн маданий көрүнүш катары калат деп сүйлөшүү башталып калды.

Ырдын романтикалык тону менен талкалангандыктын ортосундагы карама-каршылык окуянын ирониясын күчөтөт. Тексттеги ээлик кылууга умтулуу менен Кемалдын аң-сезимсиздигинин ортосундагы байланыш бул көрүнүштү унутулгус кылат.

Бул көрүнүш – бул гана музыка колдонуу эмес; замандын акыркы сүйлөшүнүн маанилүү бөлүгү.

Сериалдын китепке таасири: визуалдыктан тексттикке өтүшү

Сериал чыккандан кийин романдын сатылышынын көбөйгөнүнө көптөн күбө болдук. Жаңы муун да бул тарыхты окууну каалайт. Бул жагымдуу, бирок ойлондуратган абал.

Анткени айрым китептердин өзүнүн көрүүчүлөрүн таап, визуалдык дүйнөгө чыкпагандан кийин гана көпчүлүккө жетүү мүмкүнчүлүгү азыркы адабияттын абалын ойлондурат. Кызык, тексттин өзүнүн таасири жокко чыга баштады. Бирок бул адаптация адабиятка чоң эшик ачат. Көрүүчү экранды жаап, баракты ачат.

Биздин заманда тарыхтар массалык маалымат каражаттарында жүрүп, жашоосун улантып жатат.

Биз бүгүн Кемалга сүйүнгүбүз беле?

Эми чындык суроо келди.

Бүгүнкү күндө биз Кемал Басмажы сыяктуу мүнөзгө сүйүнүп каларбызбы?

Харизмалуу, энергиялуу, артыкчылыкка ээ, бирок өзүн сүйүүчү эркекке берилип каларбызбы?

Болмушунча, ооба. Анткени харизма дайыма таасирлүү. Интенсивдүүлүк тереңдикке окшоштурулат. Сүйүнгөн деп асырап алуу менен сүйүүнү бирге коюшат.

Чындыгында Кемал физикалык жана эмоционалдык жактан туруктуу адам эмес. Анын мүнөзүнө карай турганда, сүйүүңүздү коргой алаарын сурайсыз.

Бүгүнкү аялдар Фюсундай шыдамдуу болушу мүмкүн беле?

Эгер биз анын ордунда болсок, башка жердеги тарых өзгөрүп каларбы?

Болмушунча, Фюсун бүгүнкү күндө күтпөк.

Болмушунча, ал өзүн коллекциянын бир бөлүгү катары көрсөтпөк.

Болмушунча, ал: «Эгер сен мага сүйүнсөң, биз теңдикте бололу» деген сөзүн айтмак.

Бул сөз алгачкы кезде өзүнүн үзгүлтүгүнө дуушар болмок.

Бирок сүйүүдө аң-сезим дайыма жетиштүү болбойт. Кээде өзүңдү эң коркунучтуу окуяда да калтырууга болот.

Жыйынтыктап айтканда; бул эстетикалык батыштыкты, чыгармачылыктын тереңдигин жана адабияттан алынган таасирди камтыган сериал бүгүнкү күндө жергиликтүү жана эл аралык деңгээлде да көрүүчүлөрдүн сүймөнчүлүгүнө ээ боло алат.

*«Музей невинноститин* эксклюзивдүү маектери бул жерден табылышы мүмкүн.